درمان زانو و پای ضربدری با فیزیوتراپی، حرکات اصلاحی و ورزش

01

پا و زانوی ضربدری که در علم پزشکی به عنوان ژنو والگوم شناخته می‌شود، وضعیتی غیر طبیعی در پاها بوده که در آن بیمار قادر به جفت کردن هم زمان زانو و مچ پا نیست. دفرمه شدن قوز شست پا باعث می‌شود که زانو به سمت داخل خم شده، زانو و پا ظاهری ضربدری پیدا کرده و فشار زیادی بر مفصل بیرونی (جانبی) زانو وارد گردد. فرد دچار زانو و پای ضربدری، اغلب در زمانی که زانوهای خود راجفت کرده، قادر به لمس مچ‌های جفت شده نمی‌باشد. این وضعیت معمولاً در کودکان دارای سن سه سال مشاهده شده و در دختران بیش‌تر از پسران شایع است، زانو و پای ضربدری اغلب در سنین بین  7 تا 8 سال از بین می‌رود. چنان چه پای ضربدری پس از سن 8 سالگی همچنان ادامه داشت، باید به دنبال کمک‌های پزشکی برای رفع این مشکل باشید. پای ضربدری یک اختلال ارثی یا ژنتیکی است و همچنین ممکن است ناشی از یک بیماری استخوانی متابولیک باشد.

درمان زانو و پای ضربدری  بسته به سن بیمار و علت به وجود آورنده‌ی آن متغیر است. اگر بیمار جوان است و مشخص شده که اختلال زانو و پای ضربدری فقط بخشی طبیعی از الگوی رشد است، متخصصین ما در کلینیک طب‌ فیزیکی و توانبخشی دکتر پور‌قاسمیان با آموزش بیماران در ارتباط با استفاده از یک رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، و طرز ایستایی خوب بدن، برنامه ریزی درمانی خوبی برای این افراد خواهند داشت. برای مواردی که توسط برخی از عوامل زمینه‌ای ایجاد می‌شود، و یا آن دسته از افرادی که فراتر از سن در حال رشد هستند، متخصصین ما روش‌های فیزیوتراپی مانند بریس، ماساژدرمانی، تمرینات تقویتی خاص را تجویز می‌کنند. جهت کسب اطلاعات بیشتر، مشاوره با متخصصین ما یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره تلفن 03132372301 تماس حاصل فرمایید.

انواع  زانو و پای ضربدری


انواع  پا و زانوی ضربدری عبارتند از:

پا و زانوی ضربدری فیزیولوژیک

این نوع بسیار رایج است و بخشی از مراحل رشد و پیشرفت بسیاری از کودکان است. این نوع از اختلال به خودی خود و پس از آن که کودک به سنین 7 تا 8 سال رسید از بین می‌رود.

پا و زانوی ضربدری پاتولوژیک

علل


این نوع از پا و زانوی ضربدری ناشی بیماری‌های دیگر، مانند نرمی استخوان، بیماری بی نظمی استخوانی، شکستگی‌های قدیمی در متافیز (بدنه) استخوان تیبیای پروگزیمال  و غیره است.

زانو و پای ضربدری در کودکان

دلایل متعددی برای قرار گرفتن زانوها به سمت داخل (زانو و پای ضربدری) در کودکان وجود دارد:

  • پا و زانوی ضربدری فیزیولوژیک در بسیاری از کودکان، به خصوص آنهایی که سالم هستند، رایج‌تر است زیرا وزن آن‌ها به قسمت خارجی مفصل زانویی تمایل دارد. هم زمان با رشد کودک، تغییرات زیادی در بخش‌های مختلف از بدن، از جمله پاها اتفاق می افتد. با گذشت زمان پاهای کودک شکلی طبیعی گرفته و نیازی به درمان ندارد.
  • در حالت پا و زانوی ضربدری پاتولوژیک، خمیدگی زانو به سمت داخل قابل توجه بوده و باید به دنبال درمان پزشکی باشید.

علل اصلی این بیماری در کودکان عبارتند از:

  • بیماری‌های مختلف: بیماری‌هایی مانند راشیتیسم یا نرمی استخوان (بیماری کمبود ویتامین د)، اسکوربوت (بیماری کمبود ویتامین ث ) و غیره، منجر به تغییر شکل پاها و در نتیجه ایجاد ژنووالگوم می‌گردند.
  • ژنتیک: یک آنومالی ژنتیکی اسکلتی منتقل شده از والدین یا سندرم کوهن ممکن است منجر به ایجاد زانو و پای ضربدری شود. این اختلال ژنتیکی  در هر دو زانو (در هر دو پا) مشاهده می‌شود.
  • دلایل دیگر: شامل وارد شدن آسیب به زانو، مفصل غیرطبیعی استخوان، و غیره هستند.

زانو و پای ضربدری در بزرگسالان

پا و زانوی ضربدری در بزرگسالان نیز شایع است. دلایل اصلی برای وجود پا و زانوی ضربدری در بزرگسالان عبارتند از:

  • عفونت مفصل
  • ترومایی (آسیب دیدگی در اثر ضربه) که از قبل وجود داشته است. دومین علت شایع علت بد شکلی زانو تروماهایی است که از قبل وجود داشته و اغلب ناشی از شکستگی در صفحه استخوانی تیبیا یا آسیب صفحه رشد درکودکی است. در مواردی که تروما بدشکلی زانو را به وجود می‌آورد، تغییر شکل معمولاً یک طرفه (فقط روی یک پا) دیده می‌شود.
  • آرتروز، روماتیسم مفصلی، یا بیماری‌های مشترک مشابه
  • چاقی

 علائم و نشانه‌ها


2

بیمار مبتلا به زانو و پای ضربدری قادر به ایستادن مستقیم با زانو و پای خود در یک زمان نمی‌باشد. وجود یک فاصله حدود 10 سانتی متر یا کمتر دلیلی برای نگرانی نیست و معمولاً بدشکلی به خودی خود ناپدید می‌شود.

اما چنان چه علائم زیر وجود داشته باشند، معاینه باید توسط پزشک متخصص فیزیوتراپی انجام گیرد:

    • فاصله بین دو قوزک پا بیش از 10 سانتی متر است.
    • یک فاصله زیاد بین قسمت‌های پایین‌تر پاها در زمان ایستادن وجود دارد.
    • زانو به سمت داخل و یا به سمت خارج بیرون زده است.
    • درد در زانو وجود دارد.
    • مشکل در راه رفتن و یا ایستادن وجود دارد.

تشخیص


Capture

  • چنان چه زمانی که بیمار مستقیم ایستاده است و زانوهای او جفت‌اند، فاصله‌ی دو مچ پای او از هم بیشتر از ده سانتی متر باشد، بنابراین این احتمال وجود دارد که فرد مبتلا به پای ضربدری است.
  • معاینه جسمی: متخصصین از طریق انجام معاینه فیزیکی شامل تقارن زانو، چک کردن تراز پا، ران، و با گرفتن اطلاعاتی در مورد سابقه خانوادگی و سابقه پزشکی بیماراین بیماری را تشخیص می‌دهند.
  • اشعه ایکس: در تشخیص این بیماری کمک نمی‌کند اما در شناسایی بیماری‌های زمینه‌ای دیگر که ممکن است به پا و زانوی منجر شود کمک می‌کند.

درمان


یک کودک زیر سن 7 سال که از این بیماری رنج می‌برد به هیچ درمانی نیاز ندارد. معاینات منظم باید با فواصل شش ماه جهت احتیاط انجام شوند. با این حال، در صورتی که این شرایط پس از سن 7 سالگی ادامه داشت، پس از آن پزشک متخصص ممکن است استفاده از بریس پا یا کفش‌های ارتوتیک را برای اصلاح بدشکلی توصیه کند. فیزیوتراپی نیز ممکن است به برخی از بیماران کمک کند.

درمان علت اصلی

حفظ وزن ایده آل بدن در محدود کردن این وضعیت کمک می‌کند. اگر بیماری‌های دیگر، مانند راشیتیسم یا اسکوربوت، از عوامل به وجود آورنده‌ی زانو و پای ضربدری بودند، پزشک ابتدا این بیماری‌ها را با تجویز ویتامین د درمان می‌کند.

زانوبند

04

 

  • اسپلینت ها و سایز تجهیزات: این وسایل در صورتی می‌توانند مفید باشند که بیماری زانو و پای ضربدری ناشی از یک وضعیت زمینه‌ای متابولیک یا سیستمیک بوده و شدت آن زیاد است.
  • بریس: بریس به کفش‌ها متصل شده و با کشیدن زانوها به بالا و در خط مستقیم عمی می‌کند.

ماساژ درمانی

 

05

افلوراژ کل اندام از مچ پا و ماساژ کل عضلات ازتکنیک­‌های­‌ماساژ مورد استفاده در درمان زانو و پای ضربدری هستند. هر قسمت از زانو و همچنین مچ پا به خوبی ماساژ داده می‌شود. ماساژ ویژه‌ای در قسمت بیرونی ران، از جمله عضلات دو سر که منقبض شده‌اند انجام می‌شود. همچنین درماساژ حرکات انقباضی در رباط جانبی خارجی و کشیدگی در رباط جانبی داخلی وجود دارد.

ورزش قدرتی و تقویتی برای درمان زانو پرانتزی

با انجام این تمرینات تقویتی در عضلات دور کننده در طول زمان بیماری زانو و پای ضربدری اصلاح می‌شود. زمانی که این تمرینات تقویتی در عضلات دور کننده  به طور منظم انجام می‌شوند، دیگر عضلات نیز به کار گرفته می‌شوند. تعداد کمی از این عضلات درگیر در تمرین عبارتند از:

  • تنسور فاسیا لاتا: عضله دور کننده‌ی ران و همچنین به چرخش داخلی کمک می‌کند.
  • سرینی کوچک: این عضله دور کننده‌ی اصلی است و عضله‌ی  چرخش دهنده‌ی خارجی مفصل ران است.
  • سرینی بزرگ: این عضله تا لگن ادامه داشته و هم به چرخش خارجی کمک کرده و هم عمل دور کنندگی خارجی را انجام می‌دهد.

این سه عضلات در واقع عضلات دور کننده هستند که برح زانو و پای ضربدری باید با انجام تمرینات روی آن‌ها کار کرد. هنگامی که تمام این گروه‌های عضلانی مختلف به صورت منظم کار کنند، بیشتر مشکلات بدشکلی پا از جمله زانو و پای ضربدری اصلاح خواهد شد. برخی از بهترین حرکات اصلاحی پای ضربدری که در آن‌ها عضلات ران و دور کننده مورد هدف قرار می‌گیرند عبارتست از:

    • چرخش دایره‌ای ران‌ها
    • حرکت شیر آتش نشانی
    • حرکت به سمت پهلوها با استفاده از باند

تمرینات تقویت عضلات دور کننده‌ی ران شامل موارد ذیل هستند:

  • حرکات اسکوات

06

  • تمرین بلند کردن پاها از کنار در حالت ایستاده

07

 

  • تمرین بلند کردن پاها از کنار در حالت خوابیده

08

  • تمرین لاک حلزونی با استفاده از باند

09

  • تمرین حرکت پل باسن تک پا

10

  • تمرینات کششی عضلات باسن و ران به همراه کشش زانو روی چهار دست و پا

11

  • تمرین کششی عضلات باسن و ران با زانوی خمیده

12

  • تمرین ساید استپ

13