درمان شکستگی ترقوه، شانه و کتف با فیزیوتراپی و ورزش

شانه یک مفصل بسیار پیچیده است که از یک استخوان گوی مانند و یک استخوان کاسه‌ای شکل تشکیل شده است و بیشترین دامنه حرکتی را در بین مفاصل بدن دارد. این مفصل از سه استخوان، شامل استخوان ترقوه، استخوان کتف و استخوان سر بازو، تشکیل شده است و این سه استخوان در دو سطح مفصلی با هم برخورد می‌کنند. شکستگی شانه و ترقوه می‌تواند از نوع بسته (استخوان‌ها در زیرپوست پنهان هستند)، باز (استخوان شکسته شده پوست را پاره کرده و بیرون زده است)، جابه‌جاشده (استخوان به دو یا چند قسمت جدا تقسیم شده است) و غیر جابه‌جاشده (قسمت‌های شکسته شده استخوان از هم جدا نیستند) باشد. در هنگام شکستگی، عضلات، تاندون‌ها و رباط‌های اطراف مفصل نیز که در حفظ پایداری مفصل نقش دارند، ممکن است آسیب ببینند.

علل

شکستگی ترقوه، کتف یا سر بازو معمولاً ناشی از وارد شدن ضربه‌ی شدید به بازو یا شانه است. برخی از شرایطی که موجب شکستگی این استخوان‌ها می‌شوند عبارتند از:

• زمین خوردن در حالی که دستانتان را باز کرده‌اید.
• کشیدن شانه یا بازو با فشار زیاد
• زمین خوردن از پهلو یا بر روی شانه

علائم

علائم شکستگی ترقوه در ناحیه شانه عبارتند از:

• درد شانه
• تورم
• حساسیت به لمس
• بدشکلی مفصل شانه یا وجود برآمدگی در محل شکستگی
• تغییر رنگ در بالای بازو
• عدم توانایی حرکت دادن بازو بدون درد

انواع شکستگی شانه

شکستگی ترقوه

استخوان ترقوه، استخوان بلندی است که تیغه‌ی شانه را به استخوان جناغ سینه متصل می‌کند. شکستگی ترقوه شایع‌ترین نوع شکستگی ناحیه شانه است. علائم شکستگی ترقوه عبارتند از درد شدید در محل شکستگی، تورم و کبودی. ممکن است شما نتوانید دست خود را حرکت دهید و هر حرکتی موجب بروز درد و احساس ساییده شدن سر شکسته‌ی استخوان‌ها بر روی هم می‌شود. همچنین، شکستگی ترقوه می‌تواند منجر به افتادگی شانه به سمت پایین یا بروز برآمدگی در زیر پوست در محل شکستگی شود. در صورتی که شکستگی ناشی از وارد شدن فشار و ضربه‌ی بسیار شدید باشد، ممکن است استخوان شکسته‌شده، پوست را پاره کرده و بیرون بزند که به آن شکستگی باز می‌گویند.

شکستگی استخوان کتف

استخوان کتف یا تیغه‌ی شانه، استخوان مسطح و بزرگی است که در بالای کمر قرار دارد و به استخوان سر بازو و ترقوه متصل می‌شود. استخوان کتف به خوبی توسط عضلات اطراف آن پشتیبانی شده و به همین خاطر به راحتی شکسته نمی‌شود. اما وارد شدن ضربه یا فشار بسیار شدید مانند ضربه‌ی ناشی از تصادف ماشین می‌تواند موجب شود که استخوان کتف به دو یا سه قسمت تقسیم شود.

علائم شکستگی استخوان کتف عبارتند از درد در هنگام تلاش برای حرکت دادن بازو، تورم، کبودی و حساسیت به لمس پوست در ناحیه آسیب‌دیده. شکستگی استخوان کتف به ندرت به صورت شکستگی باز است و اغلب برای درمان به انجام جراحی نیازی ندارد.

شکستگی استخوان سر بازو

قسمت فوقانی استخوان بازو حالتی گوی مانند دارد که جزئی از مفصل شانه بوده و درون سر گوی مانند استخوان کتف قرار می‌گیرد. این استخوان ممکن است بر اثر ضربه‌ی ناشی از تصادف  یا زمین خوردن و یا براثر فشار ناشی از دررفتگی شانه (که در آن به استخوان بازو به سمت بیرون شدن از سوکت فشار وارد می‌شود) شکسته شود. علائم شکستگی استخوان سر بازو عبارتند از محدود شدن دامنه حرکتی مفصل شانه، تورم، حساسیت به لمس و شنیدن صدای تق‌تق یا صدای سایش در هنگام تلاش برای حرکت دادن بازو.

این‌گونه از شکستگی ترقوه شانه در بین افراد مبتلا به پوکی استخوان، بیشتر رخ می‌دهد. پوکی استخوان موجب کاهش تراکم و ضعیف شدن استخوان‌ها شده و خطر بروز هرگونه شکستگی در بدن را افزایش می‌دهد. پوکی استخوان  در بین زنان بیش از مردان شایع است و میزان شکستگی استخوان سر بازو در زنان نیز تا دو برابر بیش از مزدان است و علت آن در اغلب موارد، زمین خوردن می‌باشد.

تشخیص

پزشک معمولاً می‌تواند با شنیدن شرح‌حال شما، پرسیدن سوالاتی از شما و انجام معاینه‌ی فیزیکی، شکستگی شانه را تشخیص دهد. پزشک شما، موارد زیر را بررسی می‌کند:

• وجود برآمدگی یا تورفتگی غیرعادی در ناحیه آسیب‌دیده
• بررسی جریان خون با گرفتن نبض، توجه به رنگ پوست و دمای بدن
• بررسی وجود آسیب به رگ‌ها و یا عصب‌ها
• ارزیابی توانایی شما در حرکت دادن مفصل شانه و دیگر مفاصل
• ارزیابی قدرت عضلات شانه‌ی شما

پزشک معمولاً برای تعیین محل دقیق شکستگی و شدت آن، انجام رادیوگرافی با اشعه ایکس را تجویز می‌کند.

درمان

جا انداختن و گچ گرفتن مفصل شانه

در اغلب مواردی که شکستگی از نوع غیر جابه‌جا شده است، لازم است بیمار آویز گردنی استفاده کند و دست خود را بی‌حرکت نگه دارد تا شکستگی ترمیم شود. استفاده از آویز گردنی موجب می‌شود که شانه در محدوده‌ی ایمن و بدون خطر جدا شدن قسمت‌های شکسته‌ی استخوان از هم، حرکت داشته باشد. برای بررسی چگونگی ترمیم شدن شکستگی و تشخیص زمان مناسب برای شروع ورزش‌های توان‌بخشی، از تصاویر رادیوگرافی دوره‌ای استفاده می‌شود.

استفاده از آویز گردنی

تا زمانی که پزشکتان به شما توصیه کرده است باید از آویز شانه استفاده کنید. شما می‌توانید در زمان استحمام، آویز را بردارید. در زمانی که آویز به گردن شما نیست، سعی کنید از حرکت دادن دست و یا قرار دادن دست در موقعیتی که موجب درد می‌شود، خودداری کنید.

کمپرس سرد

در هر بار استفاده از کمپرس سرد، آن را برای 10 الی 20 دقیقه روی شانه‌ی خود قرار دهید. طی 3 روز اول و یا تا زمان برطرف شدن کامل تورم، این کار را هر 1 تا 2 ساعت یک‌بار انجام دهید. بین پوست خود و یخ، یک لایه پارچه‌ی نازک قرار دهید.

دارودرمانی

برای کاهش درد خود می‌توانید از استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوبروفن و ناپروکسن استفاده کنید.

توان‌بخشی و فیزیوتراپی

فیزیوتراپیست شما می‌تواند با ارزیابی شرایط شما بگوید که چه زمان برای شروع برنامه توان‌بخشی و نهایتاً چه زمانی برای پیشرفته کردن تمرینات و ورزش‌های توان‌بخشی مناسب است.  هدف از انجام فیزیوتراپی بعد از شکستگی شانه، این است که اتصالات بافتی به نحو مناسب ترمیم و بازسازی شوند تا حرکت پذیری و قدرت عضلانی شانه و توانایی بیمار در انجام فعالیت‌های روزمره و سابق به‌طور کامل بازیابی شود. روش‌های فیزیوتراپی و توان‌بخشی عبارتند از:

• درمان دستی شامل ماساژ بافت‌های نرم و جااندازی مفاصل به‌منظور رفع درد شانه و هرگونه التهاب تاندون یا بافت نرم و بازیابی حرکت پذیری و دامنه کامل حرکتی.
• ورزش و حرکات اصلاحی از جمله تمریناتی برای بهبود قدرت عضلانی و عملکرد مفصل شانه، تاندون روتاتور کاف و عضلات کتف.
• مدالیته‌های درمانی که می‌تواند شامل استفاده از دستگاه‌های اولتراسوندتراپی، تحریک الکتریکی عصب‌ها (TENS)، لیزرسرد (لیزر کم‌توان) و شاک‌ویوتراپی می‌شود. این روش‌ها به کاهش درد، بهبود حرکت پذیری و کاهش التهاب شانه و عضلات و تاندون‌های اطراف شانه کمک می‌کنند.

ورزش برای توان‌بخشی بعد از شکستگی شانه

شما می‌توانید بلافاصله بعد از این که حرکت دادن دست برایتان دردناک نیست، انجام تمرینات تقویت عضلات را آغاز کنید. از پزشک خود در مورد زمان مناسب برای شروع ورزش سؤال کنید. اگر ورزش را زود شروع کنید، ممکن است شکستگی استخوان به خوبی ترمیم نشود. در صورتی که ورزش می‌کنید یا فعالیت فیزیکی زیاد دارید، تا زمانی که بتوانید شانه را راحت و بدون درد تکان دهید و احساس کنید عضلات شانه شما قوی شده است، نباید ورزش یا فعالیت فیزیکی زیاد داشته باشید.

• نزدیک کردن استخوان‌های کتف به هم

• حرکت بال فرشته در حالت تکیه به دیوار

• باز و جمع کردن مفصل شانه در حالت خوابیده

• کشش قفسه سینه (در حالت خوابیده)