بی حسی دست بعلت سندرم تونل کانال کارپال، دیابت و بارداری

احساس بیحسی یا گزگزی در دست‌ها ممکن است مزاحمت آور باشد، اما خوشبختانه در بیشتر موارد، این علائم با تکان دادن دست یا نگه داشتن آن در وضعیت آرام بهبود می‌یابند. بیحسی موقتی که ایجاد می‌شود، معمولاً وضعیت طبیعی است، اما ممکن است نشان‌دهنده وجود یک علت اساسی باشد. سندرم تونل کارپال، که شایع‌ترین علت بیحسی مزمن در دست‌ها است، معمولاً با درمان خانگی قابل مدیریت است. هرچند کمتر، بیحسی دست ممکن است به بیماری‌هایی مانند ترکیدگی دیسک یا فشرده شدن عصب در ناحیه گردن مربوط باشد. برای تشخیص دقیق و مدیریت علت اساسی، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

 آناتومی عصبی که در درد و بیحسی دست نقش دارد

دست و انگشتان توسط شبکه عصبی که از گردن عبور می‌کند کنترل می‌شوند. این عصب از ستون فقرات گردنی شروع می‌شود و ریشه آن بین مهره‌های C5 تا C8 و شاخه T1 آن از نخاع منشعب می‌شود و از شانه، بازو و قسمت‌های مختلف دست و انگشتان عبور می‌کند (به ریشه عصب درگیر بستگی دارد)

سه عصب اصلی که از مچ دست عبور می‌کنند عبارتند از:

• عصب میانی، این عصب مربوط به احساس کف دست بوده و از انگشت شصت، انگشت نشانه، انگشت میانی و قسمتی از انگشت حلقه عبور می‌کند.
• عصب اولنار، این عصب مربوط به قسمت خارجی دست بوده و از انگشت حلقه و انگشت کوچک عبور می‌کند.
• عصب رادیال، این عصب مربوط به احساس پشت دست بوده و از انگشت شصت و دو انگشت اول عبور می‌کند.

هر نوع مشکلی که بر عصب یا انشعابات عصبی که از گردن عبور کرده و وارد دست می‌شود تأثیر بگذارد باعث درد و بیحسی در دست می‌شود. به ندرت این مشکل به دلیل مسائل مرتبط یا مغز یا نخاع است.

 درد و بیحسی در دست

درد و بیحسی دست ممکن است به دلایل زیر اتفاق بیفتد:

• فشردگی یا تحریک عصب‌ها در گردن، بازو یا دست
• کمبودهای غذایی یا عوارض جانبی داروها
• ابتلا به بیماری‌های مختلف مانند دیابت

برخی علل نادر نیز وجود دارند که باعث درد و بیحسی دست می‌شوند. گاهی اوقات ممکن است عوامل مختلف دست به دست هم داده و باعث بروز درد و بیحسی در دست شوند.

 علت درد و بیحسی دست

به طور معمول، درد دست که با بیحسی و احساس گزگز همراه است، بیشتر در یک بخش خاص از دست مانند مچ، شصت یا برخی انگشتان احساس می‌شود. با این حال، ممکن است این احساس در کل دست نیز رخ دهد.

در این مقاله، به بررسی برخی از علل اصلی درد و علائم عصبی در دست می‌پردازیم. در ابتدا، با مشکلاتی که ممکن است در گردن یا منطقه فقرات گردنی به وجود بیایند، شروع می‌کنیم و سپس آن‌ها را با سایر علل محتمل مقایسه می‌کنیم.

سه علت شایع دست درد یا بیحسی که ممکن است طولانی یا مزمن شود عبارتند از:

 رادیکولوپاتی گردنی 

زمانی که ریشه عصب گردنی در گردن به دلایلی نظیر وجود خارهای استخوانی یا فتق دیسک، ملتهب یا فشرده می‌شود، نقص‌های عصبی، احساس گزگز یا بیحسی و ضعف در شانه، بازو، دست یا انگشتان ممکن است حس شود. رادیکلوپاتی گردنی گاهی اوقات ممکن است با درد شوک مانند همراه باشد. احتمال بروز علائم درد و بیحسی در دست نیز وجود دارد.

 سندرم تونل کارپال

در این عارضه، عصب میانی تحریک شده و در تونل کارپال که یک باندل رباطی است که از مچ دست تا خود دست ادامه دارد فشرده می‌شود. سندرم تونل کارپال مشابه رادیکلوپاتی است زیرا هر دو باعث بروز علائمی در دست و مچ دست می‌شود. به هر حال، رادیکلوپاتی گردنی به احتمال زیاد با علائم دیگر در قسمت بالای بازو نظیر درد، احساس گزگز، بیحسی و ضعف همراه است.

 روماتیسم مفصلی

این بیماری خودایمنی ممکن است باعث درد، گزگز و بیحسی در دستها شود که البته معمولاً به صورت متقارن احساس می‌شود. اگر برخی مفاصل در دست چپ دچار این عارضه شوند آنگاه مفاصل مشابه در دست راست نیز احتمالاً دچار این عارضه خواهند شد.

رادیکولاپاتی معمولاً فقط در یک طرف بدن احساس می‌شود. گاهی اوقات نیز ممکن است علت درد بیش از یک مشکل یا عارضه باشد. به عنوان مثال، اگر روماتیسم مفصلی پیشروی کرده باشد، تورم مچ دست نیز ممکن است باعث ابتلا به سندرم تونل کارپال شود.

 علل دیگر بیحسی و درد دست

برخی مشکلات دیگر نیز ممکن است باعث ناهنجاری عصبی با علائم درد و بیحسی در دست شوند که به آن نوروپاتی نیز گفته می‌شود و برخی از آنها عبارتند از:

• دیابت‌ها: اگر دیابت پیشروی کرده باشد یا با رژیم غذایی و مصرف دارو مدیریت نشده باشد باعث بروز عوارض مختلفی می‌شود. یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین عوارض ابتلا به دیابت، نوروپاتی است. علائم گزگز و بیحسی در افراد مبتلا به دیابت، معمولاً از پاها شروع می‌شود اما ممکن است در دست نیز اتفاق بیفتد.
• کمبود ویتامین ب 12: برخی افراد که به دلیل داشتن رژیم غذایی نامناسب یا ناتوانی بدن در جذبت ویتامین یا به دلیل عوارض جانبی ناشی از مصرف برخی داروهایی یا درمان‌هایی که انجام می‌دهند به اندازه کافی ویتامین ب 12 دریافت نمی‌کنند. ویتامین ب 12 برای سلامت عصبی بسیار ضروری است بنابراین اگر میزان آن در بدن کاهش یابد باعث آسیب‌دیدگی عصبی و در نتیجه بیحسی و ضعف می‌شود. اگر کمبود ویتامین ب 12 در بدن با آزمایش خون مشخص شود، پزشک ممکن است تغییرات رژیمی یا مصرف مکمل‌های ویتامین ب 12 را برای جبران این کمبود توصیه نماید. گوشت گوساله، ماهی، تخم مرغ و غلات غنی‌شده منابع خوبی برای تأمین ویتامین ب 12 هستند. گیاهخواران نیز می‌توانند ویتامین ب 12 را با برنامه‌ریزی غذایی دقیق دریافت نمایند.
• بارداری نیز ممکن است باعث قرمز شدن، خارش، تورم، بیحسی یا احساس گزگز شود که غالباً پس از وضع حمل برطرف می‌شود.
• کیست‌های گانگیلیون کیست‌های کوچکی هستند که با مایع ژله‌ای شفافی پر شده‌اند که غالباً به شکل برآمدگی در دست‌ها و مچ دست دیده می‌شوند اما ممکن است در پاها، مچ پا، زانوها یا شانه‌ها نیز ایجاد شوند. به تصویر گانگیلیون توجه کنید.
• بیماری دوپویترن، ضخیم شدگی غیرعادی بافت زیر پوست کف دست است که گاهی اوقات نیز در کف پاها اتفاق می‌افتد. پوست و تاندون‌های ضخیم شده (پالمار فاشیا) در نهایت باعث ایجاد محدودیت‌های حرکتی و خم شدن انگشت‌ها می‌شود به طوری که بیمار قادر به صاف کردن انگشتان خود نخواهد بود. تصاویر انقباض دوپیترن را مشاهده کنید.
• بیماری دکوروان در دست یا مچ دست زمانی ایجاد می‌شود که تاندون‌ها و تاندون کنار شصت دست متورم شود. تصاویر بیماری دکوروان را ملاحظه کنید.

به علاوه، بمیاریهای مختلف یا آسیب‌دیدگی‌های دست مانند شکستگی استخوان یا بریدگی‌های عمیق نیز ممکن است باعث آسیب‌دیدگی عصبی و در نتیجه بروز درد، بیحسی، احساس گزگز و ضعف در دستها شود. در موارد نادر، وجود یک مشکل در مغز یا نخاع نیز ممکن است باعث بروز درد و بیحسی در دست شود.

درد یا بیحسی در دست چگونه است؟

درد یا بیحسی در دست ممکن است به صورت تدریجی یا پس از آسیب‌دیدگی‌هایی نظیر تصادف با موتور سیکلت اتفاق بیفتند. این عارضه غالباً در یک دست اتفاق می‌افتد اما ممکن است در هر دو دست نیز ایجاد شود. بسیاری از افراد مبتلا به درد یا بیحسی در دست یک یا چند حالت از حالات زیر را گزارش کرده‌اند:

• درد مستمر در یک یا چند انگشت که ممکن است در مچ دست یا بازو نیز احساس شود.
• بیحسی، احساس گزگز یا تغییرات حسی دیگر در دست مانند خارش، یخ کردن یا گرم شدن انگشتان دست.
• درد تیز یا درد مانند شوک که گاه‌گاه عود کرده یا به صورت مستمر احساس می‌شود، این درد احتمالاً در شانه یا بازو و دست‌ها احساس می‌شود.
• کاهش توانایی حرکتی و هماهنگی دست‌ها برای انجام کارهای مهم روزمره مانند بستن دکمه پیراهن یا تایپ کردن با استفاده از کیبورد.
• ضعفی که توانایی دست در مشت کردن اشیائی نظیر لیوان یا حمل کردن اجسامی نظیر جعبه‌ها را کاهش می‌دهد.
• افزایش احتمال خراشیدگی یا سوختگی بدون این که متوجه آن شوید یا آن خطر را در قسمتی از پوست خود احساس کنید.

درد یا بیحسی دست ممکن است در هنگام انجام برخی از فعالیت‌ها یا حرکات تشدید شود مانند:

• استفاده از بیش از حد یا مکرر از دست‌ها مانند تایپ کردن یا ضربه زدن
• فعالیت‌های سنگین نظیر ورزش کردن یا وزنه‌برداری
• خوابیدن روی دست، بازو یا گردن در وضعیت نامناسب بدنی

برخی افراد که درد و بیحسی را در هر دو دست خود احساس می‌کنند، بیحسی را بیشتر از درد تجربه می‌کنند در حالی که برخی دیگر از افراد ممکن است درد بیشتری داشته باشند.

 تشخیص درد و بیحسی دست

درد و بیحسی در دست ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. متخصص فیزیوتراپی، جراح ارتوپدی یا پزشکان دیگر می‌توانند علت زمینه‌ای درد و بیحسی در دست را تشخیص دهند. تشخیص دقیق برای ارائه یک برنامه درمانی مؤثر و مطمئن از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

درمان بیحسی

 برخی از اقدامات درمانی برای رفع بیحسی ناراحت‌کننده در دست‌ها عبارتند از:

• استراحت کردن. بسیاری از بیماری‌ها که باعث بیحسی در دست و انگشتان می‌شوند مانند فشردگی عصب‌ها با استراحت کردن بهبود می‌یابند.
• استفاده از یخ: یخ به کاهش تورمی که باعث فشرده شدن عصب شده است کمک می‌کند. از کمپرس سرد یا بسته یخی برای بیحس کردن دست به مدت 15 دقیقه در هر مرتبه و چندین مرتبه در روز استفاده کنید.
• استفاده از گرما: گرما نیز گاهی اوقات به شل شدگی عضلات، کاهش درد یا تنشی عضلاتی که باعث فشار آمدن به عصب‌ها و در نتیجه بروز بیحسی می‌شوند کمک می‌کند. به هر حال از گرم کردن زیاد دست بیحس خود خودداری کنید زیرا ممکن است التهاب را تشدید کرده و باعث بروز درد و بیحسی شود.
• ماساژ: ماساژ دادن دست و انگشتان بیحسی به بهبود گردن خون کمک می‌کنند و احتمالاً باعث کاهش علائم می‌شود.
• ورزش کردن: بی‌تحرکی و ورزش نکردن باعث ضعف قلب و عروق خونی، کاهش توانایی پمپاژ خون در اندام تحتانی می‌شوند. فعالیت‌هایی نظیر یوگا، پیلاتس و تای چی به بهبود گردش جریان خون و کاهش التهاب و درد مزمن کمک می‌کنند.
• ابزار کمکی: بریس‌ها و به خصوص پوشش‌های طراحی شده برای دست به کاهش فشرده شدن عصب‌هایی که به دلیل آسیب‌دیدگی یا ابتلا به سندرم کارپال تحت فشار هستند کمک می‌کند.
• وان نمک اپسون. نمک اپسون حاوی منیزیم است که به بهبود گردش جریان خون کمک می‌کند. نمک اپسون را می‌توانید به صورت آنلاین تهیه کنید.
• تکنیک‌های ذهنی و کاهش استرس: افراد مبتلا به بیماریهایی که باعث بیحسی مزمن می‌شوند باید بر این واقعیت تمرکز کنند که دوره بیحسی، مقطعی و کوتاه مدت است و خود به خود برطرف می‌شود. استرس نیز باعث تشدید علائم ناشی از اختلالات سیستم اعصاب مرکزی می‌شود.
• خواب: بسیاری از بیماریهای مزمن که باعث بیحسی می‌شوند، بی‌خوابی را تشدید می‌کنند.
• رژیم غذایی سالم و متعادل: سوءتغذیه، به خصوص کمبود ویتامین ب باعث آسیب‌دیدگی‌های عصبی و در نتیجه بیحسی می‌شود. مصرف ویتامین‌ها و مواد غذایی دیگر به اندازه کافی باعث کاهش درد و التهاب‌هایی که باعث بیحسی می‌شوند می‌گردد.

اقدامات درمانی دیگر

برخی اقدامات درمانی دیگر به کاهش علائم بیماریهای دیگر که باعث بیحسی دست و انگشتان می‌شوند کمک می‌کنند که برخی از آنها عبارتند از:

• ماساژ
• رفلکسولوژی
• طب سوزنی
• بیوفیدبک
• هیدروتراپی
• مراقبه
• تصاویر هدایت شده
• مصرف مکمل ویتامین ب (به خصوص ویتامین‌های ب 3، ب 6 و ب 12)