فیزیوتراپی دست (حرکات اصلاحی دست ومچ، بریس، ماساژ و اولتراسوند)

آسیب‌های دست، مچ و انگشتان را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد. اول، آسیب‌های حاد هستند که به صورت ناگهانی و بر اثر ضربه مستقیم یا سقوط بر روی دست باز رخ می‌دهند. دوم، آسیب‌های مزمن که ناشی از استفاده بیش از حد و فشار مکرر به دست اتفاق می‌افتند. آسیب‌های حاد در ورزش‌هایی که در آنها از دست برای کنترل توپ یا مقابله با بازیکنان دیگر استفاده می‌شود، رایج هستند. همچنین، آسیب‌های حاد شامل آسیب‌های ناشی از سقوط می‌شوند که به دلیل استفاده از دست برای تعادل و جلوگیری از سقوط اتفاق می‌افتد.

فیزیوتراپی دست، نوعی توانبخشی است که توسط یک متخصص طب فیزیکی یا فیزیوتراپیست بر روی بیماران مبتلا به شرایطی که بر روی دست، مچ و شانه تأثیرگذار است انجام می‌شود. متخصصین فیزیوتراپی دست از روش درمانی دستی، تمرینات و حرکات اصلاحی، آتل بندی، بریس و مدالیته‌های فیزیوتراپی برای تقویت و کاهش علائم درد در دست بیمار استفاده می‌کنند .علاوه بر این مورد، توصیه‌هایی در مورد چگونگی انجام فعالیت‌های روزمره با توانایی محدود دست در جلسات فیزیوتراپی، ارائه می‌شود.

در چه صورت فیزیوتراپی دست لازم است؟ 

در این بخش نمونه‌هایی از آسیب‌های رایج دست،‌ مچ و انگشت که نیاز به فیزیوتراپی دارند ذکر شده است:

• شکستگی مچ دست مانند شکستگی استخوان رادیوس که معمولا در افرادی که بر روی دستان کاملا باز خود می‌افتند رخ می‌دهد.
• شکستگی یک یا چند استخوان در پایه دست،‌ مانند شکستگی استخوان اسکافوئید است که در داخل مچ دست و در پایه انگشت شست قرار دارد. این شکستگی نیز به دلیل زمین خوردن اتفاق می‌افتد.
• آسیب دیدگی رباط در ناحیه دست یا مچ دست، شامل پارگی رباط اسکافولونیت که مرکز مچ دست را به هم متصل می‌کند و همچنین آسیب‌های رباط کولترال اولنار انگشت شست ( انگشت شست اسکیر) است.
• آسیب‌ دیدگی‌های فیبروکارتیلاژ مثلثی (پارگی‌های TFCC)، ساختاری است که باعث ثبات “ناحیه اولنار” (قسمت انگشت کوچک) مچ دست می‌شود و در اثر زمین خوردن و یا اگر دست توسط جسمی که داخل آن قرار دارد به شدت پیچ بخورد، آسیب خواهد دید.
• آسیب دیدگی تاندون‌هایی که حرکت انگشتان را کنترل می‌کنند. این آسیب دیدگی شامل انگشت چکشی (مالت فینگر) است که بدلیل برخورد توپ به نوک انگشت کاملا باز اتفاق می‌افتد و یا انگشت جرسی است که هنگام نگه داشتن و گرفتن لباس رقیب با نوک انگشتان رخ می‌دهد.
• تنوسینوویت دکورون، عارضه ای که در آن تاندون‌ها و غلاف‌های آنها در داخل دست ملتهب می‌شوند. این آسیب دیدگی معمولا در افرادی که بطور ناگهانی میزان وزنی را که قبلا بلند می کردند افزایش دهند (مانند زنانی که به تازگی مادر شده‌اند)، بروز می‌یابد.
• ایمپینجمنت مچ دست، این آسیب دیدگی زمانی که قسمت پشت یا ناحیه رادیال ( قسمت انگشت شست) مچ دست توسط حرکات مکرر به هم فشرده می‌شوند اتفاق می‌افتد. این عارضه در وزنه برداران ( ایمپینجمنت دورسال مچ دست) یا گلف بازان (به هم فشردگی رادیو استیلویید) شایع است.
• گانگلیون یا کیست مچ دست، گانگلیون‌ها کیست‌های کوچکی هستند که بر روی پشت یا قسمت جلوی دست تشکیل می‌‌شوند و معمولا مربوط به تحریک و تورم داخل مفصل مچ دست هستند.
• سندرم تونل کارپال، این عارضه بدلیل فشردگی عصب میانی هنگام عبور از تونل آناتومیکی که توسط استخوان‌های مچ دست و رباط‌ها ساخته شده‌ است، بوجود می‌آید. این آسیب دیدگی در میان کارمندان اداری شایع است. اطلاعات بیشتر درباره سندرم کارپال تونل را می‌توانید در پایین این صفحه مشاهده کنید.
• تریگر فینگر یا انگشت ماشه، این آسیب دیدگی بر اثر تورم یکی از تاندون‌هایی که مسئول بسته شدن انگشتان دست است رخ می‌دهد، و باعث ایجاد دشواری در خم و راست شدن انگشت آسیب دیده می‌شود.
• تاندینوپاتی‌های (تحریکات تاندون) اطراف مچ و دست، این عارضه معمولا در فلکسور کارپی اولناریس بروز پیدا می‌کند که منجر به درد “ناحیه اولنار” (قسمت انگشت کوچک) مچ دست و بازو می‌شود.
• آرتروز – که معنای تحت اللفظی آن “مفصل ملتهب” است- می‌تواند بر روی همه مفاصل بدن از جمله مفاصل بین 29 استخوان موجود در مچ، دست و انگشتان تاثیر بگذارد. آرتروز دست باعث ایجاد درد و ناتوانی در انجام کارهای مورد نیاز فرد می‌شود. شایع‌ترین انواع آرتروز دست عبارتند از: استئوآرتریت، آرتریت بعد از آسیب و صدمه/آرتریت پست تروماتیک (پس از آسیب دیدگی) و آرتریت روماتوئيد. استئوآرتریت عارضه‌ مفصلی دژانرتیو است که در آن غضروف نرمی که سطح استخوان را در ناحیه مفصل پوشانده، در طول زمان دچار آسیب دیدگی یا پارگی می‌شود.

فیزیوتراپی دست 

نوع درمان فیزیوتراپی برای آسیب‌های دست و مچ بستگی به شدت و نوع آسیب دیدگی دارد و این درمان توسط فیزیوتراپیست از طریق ارزیابی جامعی که انجام می‌شود، هدایت می‌شود. در صورت وجود شکستگی‌ها و آسیب‌های رباطی خاص، نیاز به آرامش و عدم تحرک دارد. اما در موارد دیگر آسیب‌های دست و مچ، احتمالاً نیاز به تمرینات خاص، تغییر الگوی حرکتی و استفاده از تجهیزات محل کار را دارد. فیزیوتراپیست با توجه به تشخیص و شرایط خاص هر بیمار، برنامه درمانی مناسبی ایجاد می‌کند. نمونه‌هایی از درمان‌های مختلف در فیزیوتراپی دست عبارتند از:

• گچ گرفتن: در این درمان با بی حرکت کردن استخوان شکسته از طریق قرار دادن آن در داخل گچ خمیری یا فایبرگلاس، به استخوان اجازه بهبودی می‌دهند. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه خدمات گچ گیری ما مراجعه کنید.
• استفاده از اسپلینت یا آتل: آتل بندی روش دیگری از درمان بوسیله بی‌حرکت کردن است که این آتل با کنترل تحرک از استخوان و رباط در حال بهبودی محافظت می‌کند اما مانع حرکت مفاصلی که سالم هستند و آسیب ندیده‌اند نمی‌شود.
• نوار چسب: نوار چسب معمولا در هنگام ورزش یا فعالیت‌های شغلی برای حمایت و پشتیباتی عضله، تاندون و رباط آسیب دیده بکار برده می‌شود.
• درمان دستی: این نوع تمرینات عملی برای کاهش سفتی یا گرفتگی و بازیابی قدرت تحرک عضلات و مفاصل مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• تمرینات ورزشی: تجویز تمریناتی که برای تسهیل درمان، بهبود دامنه حرکت و یا افزایش قدرت بکار می‌روند.
• اولتراسوند: امواج صوتی هدفمند باعث افزایش جریان خون و کاهش درد و التهاب دست و مچ دست می‌شوند. اولتراسوند اغلب پیش از ماساژ یا انجام تمرینات ورزشی به منظور آرام‌تر کردن بیمار استفاده می‌شود.
• ماساژ تراپی: گزگز دست به دلیل مشکلات گردش خون ایجاد می‌شود و بنابراین ماساژ درمانی می‌تواند برای احیای جریان خون به دست مفید باشد. ماساژ از طریق تحریک خارجی سیستم گردش خون و مایعات لنفاوی جریان خون را بهبود می‌بخشد. اطمینان حاصل کنید که ماساژ و تمرینات تحت نظارت یک درمانگر حرفه ای انجام می شود تا بیشترین بهره را از جلسات درمانی فیزیوتراپی دست، ببرید.

تمرینات فیزیوتراپی برای درمان دست کدامند؟

تمرینات فیزیوتراپی دست به بهبود قدرت و مهارت دست و انگشتان کمک می‌کنند. این تمرینات مخصوصا برای بهبود مهارت‌های حرکتی ظریف پس از ابتلا به حادثه عصبی مانند سکته مغزی یا آسیب و جراحات مغز، مفید هستند. علاوه بر این، تمرینات تقویت کننده دست از قبیل تمرینات زیر در جلوگیری از وخیم‌تر شدن عارضه‌هایی مانند آرتروز نیز موثر هستند. اگر به تمرینات فیزیوتراپی و کاردرمانی موثر نیاز دارید، تمرینات زیر را انجام دهید:

کف دست رو به بالا و رو به پایین

دست خود را بصورتی که کف دست رو به بالا باشد روی میز قرار دهید، سپس از دستی که آسیب ندیده برای چرخاندن دست و کف دست رو به پایین استفاده کنید. این تمرین باعث بهبود تحرک دست و مچ دست می شود. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

حرکت مچ دست خمیده 

در حالیکه ساعد خود را روی میز قرار داده‌اید، مچ دست خود را به آرامی به عقب و جلو خم کنید. این عمل بر روی تحرک و دامنه حرکت مچ دست کار می‌کند. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

حرکت مچ دست به اطراف

دست آسیب دیده را بصورتی که کف دست رو به پایین است روی میز قرار دهید، سپس از دست دیگر برای خم کردن مچ دست به طرفین استفاده کنید.

حرکت چرخشی 

بطری آب یا قوطی سوپ را در دست بگیرید و آن را در دست آسیب دیده خود در حالیکه کف دست به سمت بالا است و روی میز قرار دارد، بگذارید. انگشتان دست آسیب دیده را برای گرفتن بطری یا قوطی خم کنید و سپس انگشتان را باز کنید. این حرکت بر روی تقویت و دامنه حرکت دست کار میکند. این تمرین را ۱۰ بار تکرار کنید.

چرخاندن مچ دست 

در این حرکت نیز از قرار دادن بطری آب در دست آسیب دیده استفاده می‌شود. سپس مچ دست را به طرف بالا و پایین خم کنید. این تمرین مانند ورزش بایسپس کرل است اما برای مچ دست انجام می‌شود. این حرکت برای افزایش قدرت دست بسیار مفید است.

گرفتن و رها کردن 

یک خودکار را بردارید و آن را روی میز قرار دهید، سپس خودکار را با دست آسیب دیده گرفته و در عرض میز حرکت دهید. خودکار را رها کنید و دوباره این حرکت را برای برگرداندن خودکار به سمت دیگر میز انجام دهید.

انداختن سکه 

۸ عدد سکه را بطور مرتب و دریک ردیف در دست خود بگیرید، سپس آنها را یکی یکی روی زمین قرار دهید در حالیکه بقیه سکه‌ها را با انگشتان دیگر همان دست نگه داشته‌اید.

حلقه کردن انگشتان 

سعی کنید انگشت شست را با نوک انگشتان دیگر لمس کنید.این حرکت را با انگشت اشاره آغاز کنید و به سمت انگشت کوچک پیش بروید.