تشخیص دیسک گردن با بررسی علائم، معاینات فیزیکی وتصویربرداری‌ها

فتق دیسک به طور معمول در ناحیه سرویکال یا گردن دیده می‌شود، بیماری به نام فتق دیسک گردن. فتق دیسک یک وضعیت غیرطبیعی در ستون فقرات است که با نشت محتوای داخلی دیسک بین مهره‌ای به دلیل ترک‌خوردگی در دیواره خارجی آن رخ می‌دهد. دیسک گردن همراه با درد بازو یا گردن اتفاق می‌افتد که ممکن است به دلیل فشرده‌سازی اعصاب نخاعی توسط مواد بیرون زده دیسک ایجاد شود. برای تشخیص فتق دیسک گردن، شرح حال و وضعیت بالینی از بیمار گرفته می‌شود و معاینه فیزیکی بر روی او انجام می‌گیرد. معاینه فیزیکی همچنین ممکن است شامل تجزیه و تحلیل حرکات گردن برای تعیین منبع درد و بافت‌های آسیب دیده مرتبط باشد. علاوه بر این، برای تشخیص دقیق و به عنوان آزمایش‌هایی برای تأیید تشخیص پزشک، روش‌های مختلف تصویربرداری پیشرفته جدید مانند اسکن MRI، میلوگرام، سی‌تی‌اسکن، عکس‌برداری رادیولوژی، تست نوار عصب و عضله (EMG) و آزمایش سرعت هدایت عصبی (NCV)، در این زمینه بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

درمان دیسک گردن با روش‌های درمانی محافظه کارانه (غیر جراحی) آغاز می‌شود، زیرا گزارش‌ها نشان می‌دهد که حدود 90٪ بیماران ممکن است با به‌کارگیری این مداخلات غیر جراحی، بعد از حداقل 6 هفته می‌توانند به فعالیت طبیعی خود برگردند. برای بیمارانی که مداخله‌های محافظه کارانه برایشان تأثیر چندانی نداشته باشد، عمل جراحی توصیه می‌شود.

علت بیرون‌زدگی دیسک گردن 

در زندگی روزمره، چهار فعالیت عمده وجود دارد که در صورت انجام آن‌ها با نیرو و فشار زیاد، به صورت مکرر یا برای مدت زمانی طولانی، ممکن است باعث بیرون‌زدگی دیسک گردن شوند. این فعالیت‌ها عبارت‌اند از:

1. خم کردن گردن به جلو: انجام این حرکت با فشار زیاد و مکرر ممکن است منجر به بیرون‌زدگی دیسک گردن شود.
2. قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب: به ویژه در هنگام خواب یا نشستن، اگر بدن در وضعیتی نامناسب قرار گیرد، مانند جمع شدن و قوز کردن، دیسک گردن ممکن است تحت فشار قرار بگیرد و بیرون‌زدگی رخ دهد.
3. کارهایی که نیازمند کشیدن دست‌ها در جلوی بدن هستند: انجام فعالیت‌هایی مانند شستن ظرف‌ها، رانندگی کردن یا استفاده از کامپیوتر که نیازمند کشیدن دست‌ها به سمت جلوی بدن است، می‌تواند به بیرون‌زدگی دیسک گردن منجر شود.
4. بلند کردن اجسام: بلند کردن اجسام سنگین با نیروی زیاد، به خصوص اگر با چرخش گردن همراه شود، می‌تواند به بیرون‌زدگی دیسک گردن منجر شود.

علاوه بر این، بعضی اوقات بیرون‌زدگی دیسک گردن ممکن است در اثر حرکات پیش پاافتاده ناگهانی رخ دهد؛ مانند خم شدن به جلو برای برداشتن یک جسم کوچک یا حتی عطسه کردن.

در مواردی که دیسک گردن بیرون‌زده می‌شود، معمولاً به دلیل خم شدن گردن به شدت، قوز گردن مکرر و عمیق، خم شدن شانه‌ها به جلو، بلند کردن اجسام سنگین یا ترکیبی از این عوامل است. همچنین، بالجینگ یا بیرون‌زدگی دیسک گردن غالباً پس از بیدار شدن از رختخواب در اثر خوابیدن در وضعیت نامناسب (مانند خوابیدن بر روی بالش نامناسب یا خم شدن در حالت جنینی یا خوابیدن به روی شکم در حالی که گردن بیش از حد پیچیده است) رخ می‌دهد.

تشخیص دیسک گردن

سابقه بیمار و معاینه بدنی به طور معمول اولین مرحله در تشخیص فتق دیسک است. در طی بررسی سابقه‌ی بیماری، اطلاعاتی در مورد انواع علائم، مدت زمان علائم، عواملی که باعث بهبود / تشدید علائم می‌شوند، درمان‌هایی که قبلاً بیمار امتحان کرده است و مشکلات پزشکی / جراحی‌های مربوطه در گذشته جمع آوری شده‌اند. پزشک معاینه فیزیکی را برای برخی علائم خاص، با بررسی کمر، ارزیابی نحوه‌ی راه رفتن و معاینه‌ی اندام‌های فوقانی و تحتانی از نظر قدرت و حرکت، رفلکس‌ها و دامنه حرکات انجام می‌دهد.

معاینه فیزیکی 

نتایج حاصل از معاینات فیزیکی که حاکی از فتق دیسک گردن هستند، شامل کاهش دامنه حرکت در گردن با مشکل حرکت چانه به سمت سینه، خم شدن سر به عقب، یا چرخش به چپ و راست می‌باشد مانند اینکه یک نقطه کوری را هنگام رانندگی چک می‌کنید. تست قدرت حرکتی در اندام‌های فوقانی و تحتانی انجام می‌شود زیرا ضعف در برخی از گروه‌های عضلانی می‌تواند فتق دیسک در سطح ناحیه‌ی گردنی را نشان دهد در جایی که عصب مربوطه از نخاع منشعب می‌شود. به طور مثال، ضعف در عضله دلتوئید هنگام بلند کردن بازوها از پهلو می‌تواند دلیلی برای فتق دیسک در سطح C4-5 باشد. از رفلکس‌های عضله دوسر بازو، براکیورادیالیس، یا عضله سه سر، معمولاً برای تست فتق دیسک ستون فقرات استفاده می‌شود و به طور بالقوه می‌تواند سطح نخاع آسیب دیده را شناسایی کند زیرا این عضلات به ترتیب به ریشه‌های عصبی C5، C6 و C7 متصل هستند. آزمایش‌های دیگر شامل بررسی تغییرات در احساس و راه رفتن بر روی پاشنه پا یا انگشت پا برای ارزیابی تعادل می‌باشند.

تشخیص علائم دیسک گردن 

بیماران مبتلا به بیرون‌زدگی دیسک گردن غالباً دچار دردی در یک طرفه گردن می‌شوند که بیشتر در ناحیه تحتانی گردن احساس می‌شود. بیماران معمولاً علائم را به صورت متمرکز یا در دو طرف گردن تجربه می‌کنند. علائم مرتبط با بیرون‌زدگی دیسک گردن گاهی اوقات با درد ناشی از کشیده شدن درد به بازو (گاهی تا دست و انگشتان)، در ناحیه تیغه شانه یا گاهی سردرد همراه است.

در بعضی موارد، محل بروز علائم ممکن است بسته به حرکات یا موقعیت‌های قرارگیری گردن، با انجام فعالیت متفاوت باشد، به طور مثال در بعضی مواقع درد به سمت پایین بازو حرکت می‌کند (محیطی) یا به سمت عقب و ستون فقرات (متمرکز). اسپاسم عضلانی، احساس سوزن سوزن شدن، بی‌حسی یا ضعف نیز ممکن است وجود داشته باشد. گاهی اوقات ممکن است گردن به طور محسوسی از حالت تراز خود خارج شود، درد باعث می‌شود بیمار نتواند گردن خود را صاف کند. به‌طورکلی حرکات گردن، خصوصاً در یک طرف محدود می‌شود.

بیماران مبتلا به بیرون‌زدگی دیسک گردن ممکن است در هنگام انجام یک فعالیت، دچار یک درد ناگهانی در گردن می‌شوند، اگرچه، معمولاً بعد از فعالیتی که موجب تحریک درد شود، به خصوص در هنگام صبح بعد از بیدار شدن از خواب، درد و خشکی گردن نیز احساس می‌شود. علائم معمولاً در حالت‌های ثابتی مانند کتاب خواندن، رانندگی، نشستن پشت کامپیوتر، استفاده از وسایلی مانند تلفن همراه یا تبلت یا تماشای تلویزیون بدتر می‌شود. علائم همچنین ممکن است با انجام کارهایی که لازم باشد دست جلوی بدن قرار بگیرد (مانند پخت و پز، اتو کشیدن، جاروبرقی و غیره)، نشستن طولانی مدت (به خصوص در حالت قوز کرده)، بلند کردن اجسام و با انجام حرکات خاصی در گردن مثل چرخاندن، خم کردن گردن به طرفین، خم شدن به جلو یا به عقب تشدید شود. عطسه کردن نیز ممکن است علائم را تشدید کند. بیماران مبتلا به بیرون‌زدگی دیسک گردن غالباً دچار درد و خشکی می‌شوند که در اوایل صبح بدتر است.

آزمایش‌های تشخیصی برای فتق دیسک گردن 

آزمایش‌های تشخیصی برای دیسک گردن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سی‌تی‌اسکن (CT) یک روش غیرتهاجمی است که با استفاده از اشعه ایکس یک تصویر سه بعدی از ستون فقرات تولید می‌کند. سی‌تی‌اسکن ممکن است شواهدی از پارگی دیسک را نشان دهد.
• اسکن ام آر آی (MRI) بهترین ابزار برای تشخیص دررفتگی دیسک است. MRI از میدان‌های مغناطیسی و امواج فرکانس رادیویی برای ایجاد تصویری از ستون فقرات استفاده می‌کند و می‌تواند جزئیات دیسک، قسمت هسته (ماده ژله مانند درون دیسک و آنولوس (لایه بیرونی محکم دیسک ) را نشان دهد. اسکن ام آر آی همچنین می‌تواند شواهدی از آسیب‌های قبلی را که ممکن است بهبود یافته باشد و سایر جزئیات در ستون فقرات را نشان دهد که معمولاً در رادیولوژی دیده نمی‌شوند.
• میلوگرام: در این عکس‌برداری رادیولوژی بخصوص، از رنگ مخصوصی استفاده می‌کنند که به مایع نخاع تزریق می‌شود. این تکنیک می‌تواند دیسک پاره شده را شناسایی کند. معمولاً سی‌تی‌اسکن بعد از اسکن میلوگرام انجام می‌شود.
• دیسکوگرام: این روشی است که دیسک (ها) را به عنوان منبع درد شما تأیید یا رد می‌کند. در این روش یک رنگ بی‌ضرر به یکی از دیسک‌های شما تزریق خواهد شد. اگر دیسک شما مشکلی داشته باشد – مانند فتق – رنگ از دیسک خارج می‌شود. پزشک می‌تواند این مورد را با اشعه ایکس (تصویر رادیوگرافی) ببیند و می‌تواند تشخیص دهد که دیسک شما مشکلی دارد یا خیر.
• تست نوار عصب و عضله/ و مطالعات هدایت عصب (EMG / NCS): این تست فعالیت الکتریکی اعصاب و عضلات را اندازه‌گیری می‌کند. ممکن است آسیب عصبی یا فشرده‌سازی عصب وجود داشته باشد.
• اسکن استخوان: برای کمک به پزشک در تشخیص مشکلات ستون فقرات مانند آرتروز (اسپوندیلوز)، شکستگی مهره‌های ستون فقرات یا عفونت‌ها، ممکن است اسکن استخوان انجام شود.

پس از تأیید تشخیص، بیمار مبتلا به فتق دیسک باید برای ارزیابی کامل و برنامه‌ریزی جهت درمان، به یک متخصص و یا مرکز ستون فقرات ارجاع داده شود.

درمان پس از تشخیص دیسک گردن 

یک آسیب دیدگی در دیسک گردن بر اساس آزمایش‌های بالینی مانند MRI و سی‌تی‌اسکن، سابقه آسیب شما و علائم مشاهده شده تشخیص داده می‌شود. معمولاً درمانی که آسیب‌های دیسک گردن در نظر گرفته می‌شود باید شامل استراحت، فیزیوتراپی، ورزش و داروها باشد. هدف از هر روش درمانی برای آسیب دیدگی بیرون‌زدگی دیسک این است که فیبرهای پاره شده آنولوس با گذشت زمان بهبود یافته و سبب بازگشت مایعات به مرکز دیسک شود. برای این منظور باید یک برنامه‌ی درمانی محافظه کارانه‌ای را دنبال کرد:

دارو 

 بیماران می‌توانند از داروهای NSAID بدون نیاز به نسخه، یا داروهای مسکن با نسخه، داروهای شل کننده عضله یا تزریق اپیدورال داروهای استروئید برای کنترل التهاب خود استفاده کنند.

فیزیوتراپی 

علائم آسیب دیسک گردن را می‌توان با کمک یک متخصص فیزیوتراپی کاهش داد؛ این متخصص می‌تواند تمرینات شخصی سازی شده یا تکنیک‌هایی را برای تقویت عضلات و فشار زدایی از روی ساختارهای ستون فقرات در گردن و پشت طراحی کند. این برنامه همچنین ممکن است شامل تمرینات کششی، تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS)، طب سوزنی، ماساژ بافت نرم و استفاده موقتی از بریس گردن (گردن بند طبی) برای کاهش درد و التهاب باشد.

تغییراتی در سبک زندگی 

برای موفقیت در جلوگیری از عود مشکل آسیب دیسک، انجام تمرینات ملایم و کم فشار روزانه مهم است. حرکات ملایم یوگا، شنا، پیاده‌روی یا حتی آب‌درمانی ممکن است در طولانی مدت مفید باشد.

پزشکان یا متخصصان ستون فقرات ممکن است به طور معمول درمان جراحی را به عنوان آخرین راه چاره برای بیمارانی که حتی پس از شش تا 12 هفته از درمان‌های غیرتهاجمی رهایی نمی‌یابند، توصیه کنند.

جراحی 

برای آن دسته از بیمارانی که به اقدامات غیر جراحی پاسخ نمی‌دهند، جراحی توصیه می‌شود. علاوه بر این، قبل از تصمیم‌گیری برای جراحی، عوامل متعدد دیگری مانند سن بیمار، سایر شرایط پزشکی و بیماری‌ها، جراحی‌های قبلی گردن و مدت زمان مشاهده‌ی علائم در نظر گرفته شده است. روش‌های جراحی بسیار پیشرفته مانند دیسککتومی قدامی گردن و فیوژن (ACDF)، تعویض دیسک و جایگزینی دیسک مصنوعی و دیسککتومی خلفی گردن، نتایج فوق‌العاده‌ای را نشان داده و دوره جدیدی از درمان دیسک فتق گردنی را پیش روی پزشکان و بیماران آغاز کرده است. با توجه به پیشرفت بیشتر در فناوری، دیسککتومی را می‌توان از طریق تکنیک‌های کم تهاجمی انجام داد که تنها شامل یک برش کوچک برای عمل می‌شوند. این تکنیک‌های پیشرفته باعث کاهش دوره‌ی نقاهت و بهبودی شده و به دنبال آن میزان موفقیت عمل را بهبود داده‌اند.