درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی تا چه حد موثر است؟ روش‌های فیزیوتراپی

تحقیقات نشان می‌دهد که فیزیوتراپی برای درمان دیسک کمر بسیار مؤثر است. اگر علائم شما روی فعالیت‌های زندگی روزمره یا کار شما تأثیر می‌گذارد، یا اگر علائم شما بیش از دو هفته ادامه دارد، توصیه می‌شود حتماً با یک متخصص طب فیزیکی یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. درمان‌های فیزیوتراپی مانند کشش ستون فقرات، تمرینات اصلاحی و روش‌های غیرتهاجمی مانند تحریک الکتریکی یا دیاترمی می‌تواند دیسک آسیب‌دیده را التیام بخشد، درد را تسکین دهد و به شما در جلوگیری از بروز مسائل مکرر کمک می‌کند.

همچنین اگر پزشک به شما گفته باشد که برای رفع دیسک نیاز به جراحی ستون فقرات دارید، ممکن است فیزیوتراپی نیز مؤثر باشد. در بسیاری از موارد، جراحان از بیماران خود می‌خواهند قبل از انجام جوش نخاعی یا روش رفع فشار دیسک، اول با روش فیزیوتراپی اقدام کنند تا به طور مقدماتی قدرت هسته و سلامت ستون فقرات را بهبود بخشند. این کار می‌تواند نتایج جراحی را به حداکثر برساند و خطر عوارض بعد از عمل را کاهش دهد. در ادامه درباره انواع شیوه‌های فیزیوتراپی، علت و علائم دیسک کمر توضیح داده شده است.

دلایل بروز دیسک کمر

ستون فقرات در قسمت کمر از پنج مهره با شماره‌های L1 تا L5 تشکیل می‌شود. فضای بین هر مهره توسط دیسک‌های بین مهره‌ای پر شده است. این دیسک‌ها تقریباً 25 درصد از طول کل ستون فقرات را شامل می‌شوند. وظیفه دیسک‌های بین مهره‌ای شامل جذب و تقسیم وزن بر ستون فقرات، ایجاد ارتباط بین مهره‌ها برای انجام حرکت و جداسازی مهره‌ها به منظور ایجاد فضا برای عبور ریشه‌های عصبی از طریق طناب نخاعی به بدن است. دیسک‌ها از دو بخش اصلی تشکیل شده‌اند: نوکلئوس پولپوزوس (بخش داخلی دیسک) و آنولوس فیبروز (بخش خارجی دیسک).

بیرون‌زدگی دیسک کمر زمانی رخ می‌دهد که بخش داخلی دیسک از بخش خارجی خود بیرون می‌زند. این شرایط ممکن است به دلیل تخریب ناشی از پیری، آسیب‌دیدگی، بلند کردن اشیاء سنگین یا فشار زیاد به وجود آید. دیسک کمر معمولاً در قسمت پشتی و جانبی ستون فقرات ایجاد می‌شود.

علائم شایع دیسک کمر شامل درد موضعی (که می‌تواند به شدت و شدت متغیری داشته باشد) و درد منتشر شده و یا بی‌حسی/ احساس گزگز در عضو تحتانی بدن (بیشتر در یک طرف بدن) است. این درد معمولاً پایدار است و می‌تواند با تغییر وضعیت بدن کاهش یا افزایش یابد.

درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی می‌تواند سبب تسکین علائم این عارضه و همچنین کاهش شدت آسیب‌دیدگی شود.

فیزیوتراپی دیسک کمر 

کمردرد یکی از شایع‌ترین علائم دیسک کمر و از مواردی است که توسط فیزیوتراپیست‌ها یا متخصصین طب فیزیکی درمان می‌شود. از رایج‌ترین شیوه‌های درمانی و توصیه‌های پزشکی توسط این دسته از متخصصین شامل موارد زیر می‌باشد:

• آموزش مکانیک بدن: متخصص فیزیوتراپی وضعیت صحیح بدنی و شیوه مناسب بلند کردن اجسام و همچنین ورزش‌های مخصوص به منظور تقویت عضلات را به بیمار آموزش می‌دهد. آموزش مکانیک بدن از آسیب‌دیدگی بیشتر جلوگیری می‌کند.
• درمان دستی: متخصص طب فیزیکی از درمان دستی جهت ماساژ بافت نرم به منظور رفع گرفتگی عضلانی و بهبود عملکرد حرکتی مفصل، بهبود راستای ستون فقرات و تسکین درد استفاده می‌کند.
• تراکشن یا کشش ستون فقرات جهت ایجاد کشش ملایم در ستون فقرات و افزایش فضای بین مهره‌ای استفاده می‌شود. کشش ستون فقرات سبب تسکین فشردگی اعصاب، کاهش فشردگی دیسک، رفع کم‌آبی دیسک و بهبود قابلیت حرکتی مفصل بین مهره‌ای می‌شود.
• ترموتراپی یا گرما درمانی معمولاً جهت کاهش درد و رفع اسپاسم عضلانی و آماده‌سازی بافت‌ها جهت ورزش یا حرکات کششی استفاده می‌شود. گرما می‌تواند به وسیله پک حرارتی، نور مادون قرمز، هیدروتراپی و اولتراسوند مورد استفاده قرار بگیرد. ترموتراپی سبب گشاد شدن رگ‌ها، کاهش درد، بهبود تون عضلانی، کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود انعطاف بافت‌ها، افزایش سوخت و ساز سلولی و اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها می‌شود. ترموتراپی نباید در بیماران دارای اختلال در حس حرارتی، خونریزی یا التهاب شدید مورد استفاده قرار گیرد.
• کرایوتراپی یا سرما درمانی معمولاً پس از آسیب‌دیدگی یا جراحی استفاده می‌شود. در کرایوتراپی از حمام یخ، ماساژ با یخ، پک سرد، ژل ویپوکولانت یا کمپرس یخ استفاده می‌شود. تاثیرات این روش درمانی شامل انقباض عروقی، کاهش سوخت و ساز سلولی، کاهش سرعت هدایت عصبی (که منجر به بی‌حسی می‌شود)، رفع ورم و کاهش اسپاسم عضلانی می‌باشند. در بیماران با کاهش حس‌های بدنی، حساسیت شدید به سرما یا وجود احتمال اتساع عروقی نباید از این روش استفاده شود.
• اولتراسوند در فیزیوتراپی دیسک کمر شامل استفاده از امواج صوتی جهت تولید ارتعاش در بافت زیرین می‌باشد. بسته به نتیجه مورد نظر (ایجاد حرارت به صورت موضعی، افزایش جریان خون و رفع بافت اسکار) می‌توان شدت امواج را از 1 تا 3 مگاهرتز تغییر داد.
• تحریک الکتریکی عصب از راه پوست با ایجاد تغییر در نحوه احساس درد باعث تسکین درد شده و در بهبود علائم دیسک مزمن کمر مؤثر می‌باشد.
• لیزردرمانی برای کنترل درد، کاهش التهاب و بهبود بافت مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاثیرات این روش درمانی شامل افزایش سرعت تقسیم سلولی از طریق تحریک میتوکندری، افزایش لکوسیت فاگوسیتوز، تحریک تولید فیبروبلاست، بهبود سنتز آدنوزین تری فسفات (ATP) و رگ‌زایی می‌باشد.
• ورزش: گروه متخصصین طب فیزیکی جهت طرح‌ریزی برنامه درمانی ورزشی مخصوص به هر بیمار با یکدیگر همکاری می‌کنند. برنامه ورزشی شامل تقویت عضلات شکم و عضلات اندام تحتانی جهت فعال‌سازی عضلاتی است که از ستون فقرات محافظت می‌کنند و شامل تمارین ویژه محل کار و یا تمارین ویژه فعالیت‌های ورزشی می‌باشد.
• حرکات کششی: حرکات کششی جهت کاهش سفتی بافت نرم و بهبود وضعیت بدنی به منظور ایجاد تعادل نیروهای وارد بر ستون فقرات مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• برنامه ورزشی در منزل: این تمارین ورزشی در اوایل روند برنامه درمانی مورد استفاده قرار گرفته و در طول برنامه توان‌بخشی تغییر داده شده و به روزرسانی می‌شوند. استفاده از برنامه ورزشی در منزل جهت تکمیل روند درمان و افزایش سرعت توان‌بخشی الزامی می‌باشد.
• طب سوزنی: از طب سوزنی به منظور بهبود علائم دیسک کمر و درد مفصل استفاده می‌شود.

ورزش در فیزیوتراپی دیسک کمر

استفاده از ورزش جهت تقویت عضلات شکم و لگن در تسکین علائم بیرون‌زدگی دیسک بین مهره‌ای L4  و L5 در ستون فقرات مؤثر است. به‌کارگیری برنامه 12 هفته‌ای ورزشی در فیزیوتراپی دیسک کمر سبب بهبود قابل توجه عملکرد کلی بدن و تسکین درد می‌شود.

جهت درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی، از تمارین ورزشی زیر استفاده می‌شود.

انقباض عضله عرضی شکمی 

انقباض عضله عرضی شکمی در تسکین درد کمر و بهبود عملکرد روزانه در بیماران مبتلا به دیسک کمر مؤثر می‌باشد. این حرکت ورزشی در درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• به پشت بر روی زمین دراز بکشید و زانوهای خود را با زاویه 90 درجه خم کنید. بدون حرکت دادن کمر یا لگن، عضلات شکمی خود را منقبض کرده و این انقباض را برای مدت 10 ثانیه حفظ کنید. سپس به حالت اولیه باز گردید.
• در زمان انجام این تمرین، نفس خود را نگه ندارید. این حرکت را در سه نوبت انجام داده و در هر نوبت 10 مرتبه تکرار کنید.

تمرین پل لگن 

در تمرین پل لگن، تقویت عضله سرینی بزرگ مورد نظر می‌باشد. این عضله سبب حفظ ثبات و محافظت از کمر می‌شود.

• به پشت بر روی زمین دراز بکشید و زانوهای خود را خم کنید. عضلات شکمی خود را منقبض کرده و سپس باسن خود را از روی زمین بلند کنید. این وضعیت را برای مدت 5 ثانیه حفظ کنید و سپس به حالت اولیه بازگردید.
• این تمرین ورزشی را در سه نوبت انجام دهید و در هر نوبت 10 بار تکرار کنید.

حرکت برد داگ (سگ پرنده) 

این حرکت ورزشی جهت درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می‌گیرد و با قرار داشتن کمر در وضعیت تقریباً خنثی، سبب تقویت عضلات لگن و شکم می‌شود.

• زانوها و دست‌های خود را بر روی زمین قرار داده و عضلات شکمی خود را منقبض کنید.
• بدون پایین آوردن لگن، دست راست خود را به سمت مقابل بالا آورده و پای چپ خود را به سمت عقب دراز کنید.
• این وضعیت را برای مدت 10 ثانیه حفظ کنید و سپس دست و پای خود را پایین آورده و همین حرکت را برای دست و پای مخالف انجام دهید.
• این حرکت ورزشی را 10 بار تکرار کنید.

حرکت ورزشی پلانک 

انجام حرکت پلانک سبب بهبود علائم دیسک کمر می‌شود. این حرکت ورزشی، عضلات شکمی مختلفی که سبب تثبیت ستون فقرات می‌شوند را تقویت می‌کند. این عضلات شامل عضله راست شکم و عضله مایل خارجی و داخلی شکم می‌باشند.

• بر روی شکم دراز کشیده و آرنج‌های خود را زیر شانه‌ها بر روی زمین قرار دهید و دست‌ها به اندازه عرض شانه با هم فاصله داشته باشند.
• عضلات شکمی خود را منقبض کنید و بدن خود را از روی زمین بلند کنید. در این حالت تنها ساعدها و پنجه‌های پا بایستی بر روی زمین قرار داشته باشند.
• در زمان انجام این حرکت، کمر نباید خم شود. این وضعیت را برای مدت 10 ثانیه حفظ کنید. حرکت پلانک را 10 مرتبه تکرار کنید.

تأثیر پیاده‌روی در درمان دیسک کمر 

پس از بروز کمردرد شدید ناشی از دیسک کمر حفظ فعالیت بدنی و خودداری از استراحت کامل، دارای اهمیت زیادی است. علاوه بر انجام تمارین ورزشی جهت تسکین کمردرد، پزشک ادامه فعالیت‌های روزانه و پیاده‌روی را به بیمار توصیه می‌کند.

بیمار در ابتدا بایستی برای مدت زمان کوتاه پیاده‌روی کند و سپس با در نظر گرفتن میزان درد می‌تواند زمان پیاده‌روی را افزایش دهد. با بهبود علائم پس از چند هفته، انجام فعالیت‌های سنگین‌تر مانند دوچرخه‌سواری یا شنا امکان‌پذیر می‌باشد.